Michiel van Wickeren is kartrekker van de actielijn Circulaire Ambachtscentra en ontwikkelde onlangs een menukaart voor gemeenten. Hij vertelt over het belang van circulaire ambachtscentra, de uitdagingen waar gemeenten tegenaan lopen en de kansen die hij ziet voor de toekomst.
“Een circulair ambachtscentrum is een plek – of een netwerk – waar mensen spullen en materialen naartoe brengen die zij niet meer gebruiken. Het gaat niet alleen om het ambachtscentrum zelf, maar vooral om de activiteiten die daar plaatsvinden. Een van die activiteiten is dat we veel gerichter inzamelen voor hergebruik en herbestemming,” vertelt Michiel.
Daarnaast ligt de nadruk op reparatie en het opnieuw inzetten van materialen. Denk aan een tweedehands bouwmaterialenmarkt of andere initiatieven die producten een tweede leven geven. Volgens Michiel is dat niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de economie.
“Als je kijkt naar geopolitieke ontwikkelingen, zie je hoe afhankelijk we zijn van primaire grondstoffen. Prijzen stijgen en grondstoffen worden schaarser. Daarom is het belangrijk om meer grip te krijgen op onze eigen grondstoffenstromen.”
Circulaire ambachtscentra dragen volgens hem niet alleen bij aan grondstoffenzekerheid, maar ook aan zelfredzaamheid. “Mensen kunnen er vaardigheden leren, zoals repareren en maken. Die vaardigheden hebben we ook nodig in de economie van de toekomst.”
Niet iedere gemeente kiest voor dezelfde aanpak. Grote gemeenten onderzoeken vaak de mogelijkheden voor een fysieke locatie, terwijl kleinere gemeenten vaker inzetten op een netwerk van bestaande initiatieven en ondernemers.
“Gemeenten verschillen in hun ambities rondom circulaire ambachtscentra. Grote gemeenten zijn vaak bezig met fysieke bouwplannen, terwijl kleinere gemeenten daar niet altijd de ruimte voor hebben. Zij richten zich daarom vaker op circulaire ambachtsnetwerken,” legt Michiel uit.
In zo’n netwerk zijn verschillende initiatieven met elkaar verbonden. “Op de ene plek zit bijvoorbeeld een kringloopwinkel, op een andere locatie worden materialen verwerkt. Door kennis en materialen te delen ontstaat een sterk netwerk.”
De werkplaats UP Utrecht – fotograaf: Inez Faber
In de provincie Utrecht zijn daar al verschillende voorbeelden van. In Soest is het Circulair Ambachtsnetwerk Soest (CANS) actief en in Zeist is een kwartiermaker aangesteld om het netwerk verder uit te bouwen. Ook grotere gemeenten zetten stappen, zoals Amersfoort met het traject Van Stort naar Start en Utrecht met Stichting UP.
Daarnaast investeert Utrecht in circulaire ketens en werkt de gemeente aan meerdere Upcycle Centra. Stichtse Vecht ontwikkelt ondertussen een circulair ambachtscentrum.
Ondanks de ontwikkelingen zijn er ook uitdagingen. De businesscase van een circulair ambachtscentrum is vaak nog niet sluitend. Volgens Michiel ligt daar een belangrijke opgave voor de komende jaren.
“Op bepaalde materiaalstromen zal waarschijnlijk geld vanuit de markt beschikbaar komen. Meubels zijn daar een goed voorbeeld van. Hiervoor is een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) in ontwikkeling.”
Hij verwacht dat producenten in de toekomst meer verantwoordelijkheid krijgen voor de volledige levenscyclus van hun producten en daardoor ook financieel gaan bijdragen aan hergebruik en verwerking.
“Dat hangt samen met veranderende wetgeving. Producenten zullen waarschijnlijk meer verantwoordelijkheid krijgen voor de volledige levenscyclus van hun producten: van productie tot en met de afvalfase.”
Om gemeenten te helpen hun circulaire plannen concreet te maken, ontwikkelde Michiel onlangs een menukaart. Michiel: “Het idee was om ambtenaren handvatten te geven om in te brengen tijdens de coalitieonderhandelingen. Nu in de meeste gemeenten de colleges bekend zijn kan de menukaart worden gebruikt om budget aan deze circulaire activiteiten te alloceren, bijvoorbeeld vanuit de afvalstoffenheffing inkomsten.”
De menukaart geeft gemeenten inzicht in de kosten van verschillende circulaire activiteiten en helpt hen om hiervoor budget te reserveren. “Ambtenaren kunnen deze informatie gebruiken in gesprekken met hun wethouders wanneer budget nodig is voor circulaire ambities. Zo helpt de menukaart gemeenten om concrete stappen te zetten,” zegt Michiel.
Voor Michiel is het uiteindelijke doel helder: een regionale strategie voor circulaire ambachtscentra. “Zo behouden we onze grondstoffen en maken we van tweedehands de norm,” besluit hij.
Ben je als ambtenaar op zoek naar manieren om hergebruik en een slimmer gebruik van grondstoffen binnen jouw gemeente te stimuleren?
En wil je weten welke activiteiten het beste aansluiten bij de ambities van jouw gemeente én welk budget daarbij past?
Met de interactieve menukaart krijg je snel inzicht. Door drie korte vragen te beantwoorden, ontdek je welke bouwstenen het beste aansluiten bij jouw gemeente.
